5 belastingen die altijd worden onderzocht tijdens tax due diligence
Bij een overname wordt het fiscale verleden van een bedrijf tot op de bodem uitgezocht. Tijdens een tax due diligence-onderzoek kijken kopers en hun adviseurs naar alle belastingposities die risico kunnen opleveren, en die lijst is langer dan veel ondernemers verwachten. De vijf belastingen die altijd terugkomen zijn: vennootschapsbelasting, btw, loonheffingen, overdrachtsbelasting en dividendbelasting. Weten wat er onderzocht wordt, helpt je om je als verkoper goed voor te bereiden en onaangename verrassingen tijdens het proces te voorkomen.
Wat staat er fiscaal op het spel bij een overname?
Een overname is financieel spannend voor alle partijen. De koper wil weten wat hij koopt, inclusief eventuele fiscale risico’s die niet zichtbaar zijn in de jaarrekening. Tax due diligence is het gestructureerde proces waarbij alle belastingposities van een onderneming worden doorgelicht, vaak over de afgelopen vijf tot zeven jaar.
Wat maakt dit zo relevant? Belastingschulden gaan bij een aandelentransactie mee over naar de koper. Anders dan bij een activa-passivatransactie, waarbij je als koper kunt kiezen wat je overneemt, neem je bij een share deal de hele juridische entiteit over, inclusief historische naheffingen, boetes en lopende discussies met de Belastingdienst. Dat maakt een grondige fiscale analyse een vast onderdeel van elk overnameproces.
1: Vennootschapsbelasting en verborgen naheffingen
Vennootschapsbelasting is vrijwel altijd het startpunt van een tax due diligence. Het gaat hier om de belasting over de winst van de onderneming, en de risico’s zitten vaak in de details van de aangifte.
Adviseurs kijken onder andere naar de volledigheid en juistheid van ingediende aangiften, de behandeling van afschrijvingen, voorzieningen en intercompanytransacties. Bijzondere aandacht gaat uit naar verliesverrekening: heeft het bedrijf verliezen uit het verleden die fiscaal zijn verrekend, en is dat op de juiste manier gedaan? Ook de waardering van activa en de toepassing van fiscale faciliteiten zoals de innovatiebox worden kritisch beoordeeld.
Verborgen naheffingen ontstaan vaak doordat een onderneming een fiscaal standpunt heeft ingenomen dat de Belastingdienst anders interpreteert. Dat levert geen direct zichtbaar risico op in de boeken, maar wel een potentiële claim achteraf. Voor een koper is dit een van de meest directe redenen om de koopprijs te verlagen of aanvullende garanties te eisen.
2: Btw-posities en suppletierisico’s
Btw lijkt op het eerste gezicht een doorlopende post, maar de praktijk is weerbarstiger. Fouten in de btw-aangifte zijn veelvoorkomend en kunnen bij een overname ineens zichtbaar worden.
Tijdens tax due diligence wordt gekeken naar de correctheid van de btw-verwerking: zijn de juiste tarieven toegepast, is de aftrek van voorbelasting terecht geclaimd en zijn er transacties die mogelijk vrijgesteld hadden moeten zijn? Bedrijven die actief zijn in sectoren met gemengde btw-posities, zoals zorg, onderwijs of vastgoed, lopen extra risico op fouten.
Een suppletie is een correctie op eerder ingediende btw-aangiften. Als blijkt dat er te weinig btw is afgedragen, moet een bedrijf dit via een suppletieaangifte rechtzetten. Openstaande suppletierisico’s die nog niet zijn ingediend, vormen een concrete verplichting die een koper liever niet onverwacht tegenkomt. Transparantie hierover vooraf voorkomt discussie later in het proces.
3: Loonheffingen en arbeidsrelaties
Loonheffingen zijn een gebied waar de risico’s de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen, mede door de discussie rondom schijnzelfstandigheid en de handhaving door de Belastingdienst.
Bij tax due diligence wordt gekeken naar de volledigheid van de loonadministratie, de juiste toepassing van vergoedingen en verstrekkingen, en de werkkostenregeling. Maar het meest gevoelige onderdeel is de kwalificatie van arbeidsrelaties: werkt het bedrijf met zzp’ers die feitelijk als werknemer functioneren? Dat risico kan leiden tot naheffingen van loonheffingen inclusief boetes en rente over meerdere jaren.
Voor kopers is dit een van de lastigste risico’s om te kwantificeren, omdat de feiten en omstandigheden per arbeidsrelatie verschillen. Een gedegen analyse van alle externe inhuur is dan ook een standaard onderdeel van het due diligence-onderzoek.
4: Overdrachtsbelasting bij vastgoed en aandelentransacties
Overdrachtsbelasting is direct relevant wanneer het bedrijf vastgoed bezit of wanneer de transactie zelf bepaalde drempelwaarden raakt. Dit belastingtype wordt regelmatig over het hoofd gezien, maar kan een grote impact hebben op de transactiestructuur.
Bij een aandelentransactie waarbij de onderneming vastgoed bezit, kan overdrachtsbelasting verschuldigd zijn als het bedrijf kwalificeert als een onroerendezaakrechtspersoon. De wetgeving hieromtrent is de afgelopen jaren aangescherpt, waardoor meer transacties dan voorheen in scope vallen. Adviseurs beoordelen of het vastgoed op de balans, gecombineerd met het aandelenbelang dat wordt overgedragen, leidt tot een heffingsmoment.
Ook historische transacties spelen een rol: heeft het bedrijf in het verleden vastgoed overgedragen waarbij een vrijstelling is toegepast? Als die vrijstelling achteraf niet terecht blijkt, kan dat alsnog leiden tot een naheffing. Dit maakt een zorgvuldige analyse van vastgoedtransacties in de afgelopen jaren een vast onderdeel van tax due diligence.
5: Dividendbelasting en internationale structuren
Dividendbelasting en internationale fiscale structuren zijn het meest complex en worden bij grensoverschrijdende transacties altijd nader bekeken. De risico’s hier zijn minder tastbaar, maar kunnen groot zijn.
Heeft het bedrijf winstuitkeringen gedaan aan aandeelhouders in het buitenland? Dan is de vraag of de juiste dividendbelasting is ingehouden of dat terecht een verdragsvrijstelling is toegepast. Fouten hierin kunnen leiden tot naheffingen, ook over oudere jaren. Bij internationale structuren wordt ook gekeken naar verrekenprijzen: zijn transacties tussen groepsmaatschappijen op zakelijke voorwaarden gedaan, conform het arm’s-lengthbeginsel?
Daarnaast is er toenemende aandacht voor substance: heeft een buitenlandse entiteit voldoende economische activiteit om de gekozen structuur te rechtvaardigen? Belastingdiensten in Europa werken steeds nauwer samen en de uitwisseling van informatie is inmiddels de norm. Een structuur die fiscaal kwetsbaar is, vormt een reëel risico voor een koper die de entiteit overneemt.
Hoe bereid je je voor op fiscale bevindingen?
De beste voorbereiding op een tax due diligence begint ruim voor het overnameproces zelf. Als verkoper wil je niet verrast worden door bevindingen die de koper gebruikt om de prijs te drukken of om af te haken. Een proactieve aanpak geeft je grip op het proces.
Praktische stappen die je kunt zetten:
- Laat een vendor due diligence uitvoeren voordat je in gesprek gaat met potentiële kopers. Zo weet je zelf wat er gevonden wordt en kun je risico’s vooraf adresseren.
- Zorg dat je fiscale dossier op orde is: bewaar alle aangiften, correspondentie met de Belastingdienst en onderliggende documentatie overzichtelijk.
- Breng openstaande discussies met de Belastingdienst in kaart en beoordeel of je die wilt oplossen voor de transactie.
- Analyseer je arbeidsrelaties kritisch en documenteer waarom externe inhuur als zelfstandige is gekwalificeerd.
- Laat verrekenprijsdocumentatie opstellen als je internationale transacties hebt, dit is inmiddels een basisvereiste bij elke serieuze due diligence.
Als koper is het verstandig om fiscale bevindingen direct te koppelen aan de transactiestructuur. Stel garanties en vrijwaringen op maat op, overweeg een deel van de koopprijs in escrow te plaatsen bij substantiële risico’s, en betrek een ervaren financieel adviseur die de fiscale risico’s vertaalt naar concrete impact op de waardering.
Tax due diligence is geen formaliteit, het is een inhoudelijk proces waarbij fiscale kennis en transactie-ervaring samenkomen. Of je nu aan de koop- of verkoopkant zit, de juiste voorbereiding maakt een groot verschil. Bij M&A-vraagstukken staan wij regelmatig aan tafel bij dit soort trajecten. Wil je weten hoe wij hierbij kunnen helpen? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een tax due diligence-onderzoek gemiddeld?
De doorlooptijd van een tax due diligence hangt sterk af van de omvang en complexiteit van de onderneming. Voor een middelgrote onderneming zonder internationale structuren kun je rekenen op twee tot vier weken, mits het fiscale dossier goed op orde is. Bij internationale structuren, vastgoedposities of complexe arbeidsrelaties kan dit oplopen tot zes tot acht weken. Een goede voorbereiding aan de verkoopkant verkort de doorlooptijd aanzienlijk.
Wat is het verschil tussen een vendor due diligence en een buyer's due diligence?
Bij een vendor due diligence laat de verkoper zelf, voorafgaand aan het verkoopproces, een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de fiscale positie van de onderneming. Het doel is om zelf grip te krijgen op mogelijke bevindingen en deze proactief te adresseren vóór de onderhandelingen beginnen. Een buyer’s due diligence wordt uitgevoerd in opdracht van de koper en heeft als doel fiscale risico’s in kaart te brengen die de koopprijs of transactiestructuur kunnen beïnvloeden. Beide onderzoeken overlappen inhoudelijk, maar verschillen in perspectief en doel.
Kan een naheffing van de Belastingdienst na de overname nog verhaald worden op de verkoper?
Ja, dat is precies waarom garanties en vrijwaringen een standaard onderdeel zijn van een overnamecontract. Als na de transactie blijkt dat er over een periode vóór de overname een naheffing volgt, kan de koper de schade op basis van de vrijwaring verhalen op de verkoper. De reikwijdte en duur van deze garanties zijn onderhandelbaar, maar bij substantiële fiscale risico’s wordt vaak ook een deel van de koopprijs in escrow geplaatst als zekerheid. Het is daarom essentieel dat verkopers de garantiebepalingen in het koopcontract goed doorgronden.
Welke documentatie moet ik als verkoper klaar hebben liggen voor de tax due diligence?
Zorg minimaal voor de volgende documentatie: alle ingediende belastingaangiften van de afgelopen vijf tot zeven jaar (Vpb, btw, loonheffingen), correspondentie met de Belastingdienst inclusief eventuele bezwaar- en beroepsprocedures, de volledige loonadministratie met contracten van externe inhuur, vastgoedtransacties en bijbehorende notariële akten, en bij internationale structuren de verrekenprijsdocumentatie. Hoe overzichtelijker en completer je het fiscale dossier aanlevert in de dataroom, hoe soepeler het due diligence-proces verloopt en hoe minder ruimte er is voor onzekerheid bij de koper.
Wat gebeurt er als er tijdens de due diligence een serieus fiscaal risico wordt ontdekt?
Een serieuze fiscale bevinding hoeft niet direct het einde van een transactie te betekenen, maar heeft wel gevolgen. De koper kan de koopprijs verlagen om het risico in te prijzen, aanvullende garanties of een hogere escrow-storting eisen, of vragen om het risico vóór closing op te lossen, bijvoorbeeld door een suppletieaangifte in te dienen of een lopende discussie met de Belastingdienst te schikken. Transparantie en een proactieve houding van de verkoper zijn hierbij cruciaal: zelf een risico benoemen en onderbouwen wekt meer vertrouwen dan wanneer de koper het zelf ontdekt.
Is tax due diligence ook relevant bij een relatief kleine overname?
Ja, ook bij kleinere transacties is een fiscale analyse verstandig, al kan de diepgang worden aangepast aan de omvang van het risico. Zelfs bij een kleinere onderneming kunnen loonheffingsrisico’s rondom zzp’ers, openstaande btw-suppletierisico’s of een onjuist toegepaste vrijstelling bij overdrachtsbelasting leiden tot claims die de transactiewaarde significant beïnvloeden. Een beperkte, gerichte fiscale scan is in veel gevallen al voldoende om de grootste risico’s boven tafel te krijgen zonder de kosten van een volledig due diligence-traject.
Hoe worden fiscale risico's vertaald naar de uiteindelijke koopprijs?
Fiscale risico’s worden doorgaans op twee manieren meegenomen in de waardering. Harde risico’s, waarbij de kans op een naheffing groot en het bedrag redelijk te kwantificeren is, worden vaak direct in mindering gebracht op de koopprijs. Zachtere of moeilijk te kwantificeren risico’s worden afgedekt via contractuele mechanismen zoals garanties, vrijwaringen of een escrow-constructie waarbij een deel van de koopprijs achtergehouden wordt tot de verjaringstermijn is verstreken. Een ervaren financieel adviseur helpt bij het vertalen van fiscale bevindingen naar concrete impact op de deal.
Gerelateerde artikelen
- Welke signalen wijzen erop dat een herstructurering nodig is?
- Welke financieringsmogelijkheden zijn er tijdens een herstructurering?
- Hoe voorkom je een faillissement met de WHOA?
- 7 fiscale risico's die tax due diligence blootlegt
- Welke schulden kunnen worden meegenomen in een WHOA-traject?
- Welke factoren verhogen de verkoopwaarde van een bedrijf?
- Welke fouten verlagen de waarde van een bedrijf bij verkoop?
- Hoe helpt een interim controller bij een bedrijfsovername in het MKB?
- Wat doet een interim financial controller precies?
- Wat is een interim financial controller?
- Hoe start je met een fractional CFO zonder vaste aanstelling?
- Hoe kan een fractional CFO ondersteunen bij snelle bedrijfsgroei?
- Wat is het verschil tussen een fractional CFO en een controller?
- Wat kost financieel advies op maat voor een MKB-bedrijf?
- Hoe ziet een volwassen financiële functie eruit in een MKB-bedrijf?